1929 സെപ്റ്റംബർ 28 ആം തിയതി ഗായകനായ ദീനനാഥ് മങ്കേഷ്കറുടെയും ശുദ്ധമാതിയുടെയും ആറുമക്കളിൽ മൂത്തവളായി ഹേമ എന്ന ലതാ മങ്കേഷ്ക്കർ ഇൻഡോറിലാണ് ജനിച്ചത്.
ദീനനാഥിന്റെ ഭാവ്ബന്ധൻ എന്ന നാടകത്തിലെ കഥാപാത്രത്തിന്റെ പേരായ ലതിക എന്ന പേരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി മൂത്തമകളായ ഹേമയുടെ പേർ ലത എന്നാക്കിമാറ്റുകയും പിന്നീട് ദീനനാഥിന്റെ സ്വദേശമായ ഗോവയിലെ മങ്കേഷി എന്ന സ്ഥലപ്പേരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി മങ്കേഷ്കർ എന്ന് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയായിരുന്നു.
പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങൾ അഭ്യസിച്ച ലത അഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ പിതാവിന്റെ സംഗീതനാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലതക്ക് പതിമൂന്ന് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അച്ഛൻ മരിച്ചു. കുടുംബം പോറ്റാൻ വേണ്ടി ലത സിനിമയിൽ അഭിനയിക്കാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് അഭിനയം വിട്ട് സംഗീതത്തിലായി ശ്രദ്ധ.
1942 ൽ കിടി ഹസാൽ എന്ന മറാത്തി ചിത്രത്തിൽ നാചു യാ ഗാഥേ, ഖേലു നാ മണി ഹാസ് ബാരി എന്ന ഗാനമാണ് ആദ്യമായി ആലപിച്ചെങ്കിലും എന്നാൽ ഈ ഗാനം സിനിമയിൽ നിന്നും നീക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു.
ആ വർഷം തന്നെ ലത, പാഹിലി മംഗള-ഗോർ എന്ന മറാത്തി ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും നടാലി ചൈത്രാചി നവാലായി എന്ന ഗാനമാലപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1943 ൽ ഗജാബാഹു എന്ന ചിത്രത്തിലെ മാതാ ഏക് സപൂത് കി ദുനിയാ ബദൽ ദേ തൂ എന്നതായിരുന്നു ഇവരുടെ ആദ്യ ഹിന്ദി ഗാനം.
1948 ൽ ഷഹീദ് എന്ന ചിത്രത്തിനു വേണ്ടി പാടാനെത്തിയ ലതയെ ശബ്ദം നേർത്തതാണെന്ന് പറഞ്ഞ് നിർമ്മാതാവ് എസ്. മുഖർജി മടക്കി അയക്കുകയാണുണ്ടായത്. 1948 ൽ ബോംബെ ടാക്കീസിനുവേണ്ടി നസീർ അജ്മീറി സംവിധാനം ചെയ്ത മജ്ബൂർ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗുലാം ഹൈദർ സംഗീതസംവിധാനം ചെയ്ത മേരാ ദിൽ തോഡാ എന്ന ഗാനമാണ് ലതാമങ്കേഷ്കറെ ഗായികയെന്ന നിലയിൽ ശ്രദ്ധേയയാക്കിയത്.
പിന്നീട് ഈ ശബ്ദമാധുര്യം 15 ഭാഷകളിലായി നാല്പതിനായിരത്തോളം സിനിമാഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുകയുണ്ടായി. 1974 ൽ തന്നെ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ച ഗായിക എന്ന ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ് ബഹുമതി ലതാജിയെ തേടിയെത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് 2011 ൽ അനുജത്തി ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ പേരിലായി ഈ ബഹുമതി.
1974 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ നെല്ല് എന്ന ചിത്രത്തിൽ വയലാർ രാമവർമ്മയുടെ വരികൾക്ക് സലിൽ ചൗധരിയുടെ ഈണത്തിൽ തുടങ്ങുന്ന “കദളി ചെങ്കദളി ചെങ്കദളി പൂ വേണോ..” എന്ന ഒരേ ഒരു ഗാനം മാത്രമാണ് ലതാജി മലയാളത്തിൽ ആലപിച്ചിട്ടുള്ളത്.
ഇവർ 2022 ഫെബ്രുവരി 6 ആം തിയതി തന്റെ 92 ആം വയസ്സിൽ മുംബൈയിലെ ബ്രീച്ച് കാൻഡി ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് അന്തരിച്ചു.
തലമുറകളിൽ നിന്ന് തലമുറകളിലേക്ക് പ്രണയത്തിന്റെയും/ വിരഹത്തിന്റെയും അനുഭൂതികൾ പകർന്നൊഴുകിയ ആ സ്വരമാധുര്യം എത്രകാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും മായാതെ മങ്ങാതെ നിത്യയൗവനമായി അലയടിച്ച് കൊണ്ടേയിരിക്കും…..
