സ്വന്തം എന്ന വാക്കിന്റെ മറുവശം

ചില കഥകൾ വായിച്ചു തീരുമ്പോൾ അവസാനിക്കുന്നത് കഥയല്ല; നമ്മളിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ചില ചോദ്യങ്ങളാണ്.

ഷബിതയുടെ ‘സ്വന്തക്കാരൻ’ അത്തരമൊരു കഥയാണ്.

‘സ്വന്തം’ എന്ന വാക്കിന് നമ്മൾ പലപ്പോഴും വളരെ വ്യക്തമായ ചില അതിരുകൾ വരയ്ക്കാറുണ്ട്. ഭാര്യ, ഭർത്താവ്, മകൻ, സുഹൃത്ത്, ബന്ധു… രക്തവും നിയമവും സമൂഹവും ചേർന്നാണ് ആ അതിരുകൾ പണിയുന്നത്. എന്നാൽ ജീവിതം ചിലപ്പോൾ ആ അതിരുകളെയെല്ലാം നിശ്ശബ്ദമായി മായ്ച്ചുകളയും.

മായയും രാജീവും ജ്യോതികുമാറും എത്തിനിൽക്കുന്നത് അത്തരമൊരു അതിരിലാണ്.

നിയമത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ രാജീവ് മായയുടെ ഭർത്താവാണ്.

എന്നാൽ ജീവിതത്തിന്റെ ചില നിർണായക നിമിഷങ്ങളിൽ ഒരാളുടെ ‘സ്വന്തക്കാരൻ’ എന്ന സ്ഥാനം നിയമം നിശ്ചയിക്കുന്നതല്ലെന്ന് കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. രോഗത്തിന്റെ കിടക്കയ്ക്കരികിൽ ആരാണ് ഇരിക്കുന്നത്? ശരീരത്തിന്റെ വേദന ആരാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത്? മരുന്നും ഭക്ഷണവും സമയവും ശരീരത്തിന്റെ ചെറിയ ആവശ്യങ്ങൾ പോലും ഓർത്തുവെക്കുന്നത് ആരാണ്?

അവിടെയാണ് ബന്ധങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം പതിയെ മാറുന്നത്.

ഈ കഥയിലെ വീട് പോലും വെറുമൊരു വീടല്ല.

ആറു വർഷമായി താമസിച്ചിട്ടും സ്വന്തം കൈയുടെ ഒരു അടയാളം പോലും പതിയാത്ത വാടകവീട്. അതിന്റെ ചുവരുകൾക്ക് ഓർമ്മകളില്ല; അലമാരകൾക്ക് കുടുംബചരിത്രമില്ല. മനുഷ്യർ താമസിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വീട് അവരുടേതായി മാറുന്നില്ല.

അവിടെ ബാഷ്ലാർ പറഞ്ഞ ‘വീട്’ എന്ന ആത്മീയ ഇടത്തിന്റെ സങ്കൽപ്പം ഓർമ്മ വരും. മനുഷ്യൻ തന്റെ ബാല്യവും സ്വപ്നങ്ങളും ഭയങ്ങളും സുരക്ഷയും ഒളിപ്പിച്ചുവെക്കുന്ന ഇടമാണ് വീട്. എന്നാൽ ഇവിടെ വീട് സുരക്ഷയുടെ ഇടമാകാതെ താൽക്കാലികതയുടെ ഇടമായി മാറുന്നു.

മായ സ്വന്തം ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിൽ പോലും പൂർണമായി സ്വന്തം അല്ല.

അതേസമയം ജ്യോതികുമാർ ആ വീട്ടിലെ ഓരോ ചെറിയ കാര്യത്തിലും തന്റെ സാന്നിധ്യം പതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അലമാരയിലെ ക്രമത്തിൽ, വസ്തുക്കളുടെ സ്ഥാനത്ത്, ശുചിത്വത്തിൽ, പരിചരണത്തിൽ… വീട് പതിയെ ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ നീട്ടായി മാറുന്നു.

അവിടെ നിന്നാണ് കഥ മറ്റൊരു അസ്വസ്ഥമായ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നത്:

ഒരു വീട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവനാണോ അതിന്റെ സ്വന്തം, അതോ ആ വീട്ടിലെ ജീവിതത്തെ താങ്ങിനിർത്തുന്നവനാണോ?

രാജീവിന്റെ രോഗാവസ്ഥ കഥയുടെ ഏറ്റവും വേദനയുള്ള ഭാഗമാണ്. ഒരിക്കൽ സ്വന്തം ജീവിതം നയിച്ചിരുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ പിന്നീട് മറ്റൊരാളുടെ പരിചരണത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ശരീരമായി മാറുന്നു. ശരീരം അവിടെ ഒരു വ്യക്തിത്വമല്ലാതായി, പരിചരണം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു സാന്നിധ്യമായി മാറുന്നു.

പക്ഷേ ആ ശരീരത്തെ ഏറ്റെടുക്കുന്നത് മായയല്ല.

അത് ജ്യോതിയാണ്.

ഇവിടെയാണ് കഥ നമ്മൾ പരിചയിച്ചിരുന്ന ഭാര്യ–ഭർത്താവ് ബന്ധത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത നിർവചനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്. പരിചരണം ഒരു സ്ത്രീയുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്വമല്ലെന്നും, സ്നേഹത്തിന് എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു സാമൂഹിക നാമം ആവശ്യമില്ലെന്നും കഥ പതുക്കെ പറയുന്നു.

ജ്യോതിയുടെ കൈകളിൽ രാജീവിന്റെ ശരീരം ഒരു ബാധ്യത മാത്രമല്ല.

അത് പരിചരിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു മനുഷ്യശരീരമാണ്.

അവിടെയാണ് കഥ ഏറ്റവും നിശ്ശബ്ദമായി നമ്മെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത്.

കാരണം സ്നേഹത്തിന് ചിലപ്പോൾ വാക്കുകളില്ല.

അത് ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളമായി വരാം.

ഒരു മരുന്നിന്റെ സമയമായി വരാം.

വിയർപ്പ് തുടയ്ക്കുന്ന ഒരു കൈയായി വരാം.

രാത്രിയുടെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരാളുടെ ശരീരത്തിനരികിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന കണ്ണുകളായി വരാം.

അപ്പോൾ ‘സ്വന്തക്കാരൻ’ ആരാണെന്ന ചോദ്യം വീണ്ടും നമ്മളിലേക്ക് തിരികെ വരുന്നു.

കഥയുടെ അവസാനത്തിലെ “തരില്ല” എന്ന വാക്ക് അതുകൊണ്ടുതന്നെ വളരെ വലുതാണ്.

അത് ഒരു വസ്തുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിരാകരണം മാത്രമായി വായിച്ചാൽ കഥയുടെ ആഴം നഷ്ടപ്പെടും. ഏറെക്കാലം മറ്റുള്ളവരുടെ തീരുമാനങ്ങൾക്കിടയിൽ ജീവിച്ച ഒരു സ്ത്രീയുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്ന അവസാനത്തെ ചെറിയ അവകാശവാദം കൂടിയാണത്.

ജീവിതത്തിൽ പലതും നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും,

ഒടുവിൽ സ്വന്തം എന്ന് പറയാൻ കഴിയുന്ന എന്തെങ്കിലും ഒന്ന് ബാക്കിവെക്കാനുള്ള ശ്രമം.

അതുകൊണ്ടാണ് ‘സ്വന്തക്കാരൻ’ എന്ന പേര് കഥ തീർന്നിട്ടും നമ്മളെ വിട്ടുപോകാത്തത്.

സ്വന്തം എന്നത് രക്തബന്ധമാണോ?

വിവാഹമാണോ?

ഒരുമിച്ച് താമസിക്കുന്നതാണോ?

അതോ ഒരാളുടെ ഏറ്റവും ദുർബലമായ സമയത്ത് അയാളുടെ അരികിൽ നിന്ന് മാറിപ്പോകാതിരിക്കുന്നതാണോ?

ഷബിത ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം എഴുതുന്നില്ല.

അവൾ അത് വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ വെച്ചിട്ട് മാറിനിൽക്കുന്നു.

ഒരുപക്ഷേ അതാണ് ഈ കഥയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സൗന്ദര്യം.

കാരണം ചില ബന്ധങ്ങൾക്ക് പേരിടുമ്പോൾ അവ ചെറുതാകുന്നു.

ചില സ്നേഹങ്ങളെ നിർവചിക്കുമ്പോൾ അവയുടെ ആഴം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

അവസാനം നമ്മൾ തിരിച്ചറിയുന്നത് ഇത്രമാത്രം—

‘സ്വന്തം’ എന്നത് ഒരു അവകാശവാക്കല്ല;

ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിശ്ശബ്ദമായി നിറവേറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ഉത്തരവാദിത്വമാണ്.

അതിനാൽ, ചിലപ്പോൾ

വിവാഹ സർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ പേരുള്ളവനല്ല സ്വന്തം…

വേദനയുടെ സമയത്ത് കൈവിടാതെ നിന്നവനാണ്.

കെ. ആർ. സി