തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെയും, അന്ധകാരത്തിന്റെ മേൽ പ്രകാശത്തിന്റെയും വിജയത്തെ ലോകമെമ്പാടും പ്രഘോഷിക്കുന്ന മനോഹരമായ ഉൽസവമാണ് ദീപാവലി അഥവാ ദിവാലി. തുലാമാസത്തിലെ കറുത്ത വാവു ദിവസമായ (അമാവാസി) ഇരുണ്ട രാവുകളെ ദീപപ്രഭകൊണ്ട് പ്രകാശപൂരിതമാക്കുന്ന ഈ സുദിനം ഇന്ത്യയിലെ ഒട്ടുമിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഒരേപോലെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഹിന്ദു, ജൈന, സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ ഒരേപോലെ മൺവിളക്കുകൾ തെളിച്ചും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും മധുരം പങ്കിട്ടും പരസ്പരം സ്നേഹം കൈമാറിയുമാണ് ഈ ഉത്സവം കൊണ്ടാടുന്നത്. ദീപാവലിയെ ഇത്രയധികം ജനപ്രിയവും ആവേശകരവുമാക്കുന്നത് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യത്യസ്തവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഐതിഹ്യകഥകളാണ്. നരകാസുരവധം മുതൽ വർധമാന മഹാവീരന്റെ നിർവാണം വരെ നീളുന്ന ആ ചരിത്രകഥകൾ ഓരോന്നും മനുഷ്യരാശിക്ക് നൽകുന്നത് പ്രത്യാശയുടെയും നന്മയുടെയും വലിയ സന്ദേശങ്ങളാണ്.
യമരാജനെ തോൽപ്പിച്ച രാജകുമാരിയുടെ കഥ
ഈ ആഘോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും കൗതുകകരവും ഹൃദ്യവുമായ ഒരു പുരാണകഥ ഹിമൻ എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രനുടേതാണ്. വിവാഹത്തിന്റെ നാലാം ദിവസം പാമ്പുകടിയേറ്റ് രാജകുമാരൻ അകാലമൃത്യു അടയുമെന്നായിരുന്നു ജാതകവിധി. എന്നാൽ ബുദ്ധിമതിയായ ആ രാജകുമാരന്റെ ഭാര്യ തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ സവിശേഷമായ ഒരു വഴി കണ്ടെത്തി. രാജകുമാരന്റെ വിവാഹത്തിന്റെ നാലാം രാത്രിയിൽ അവൾ വീടിനുള്ളിൽ കോണുകളിലെല്ലാം വിളക്കുകൾ കൊളുത്തി പ്രകാശം പരത്തി. ഒപ്പം വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളുടെ വലിയ കൂമ്പാരങ്ങളും വീടിന്റെ വാതിലിനു മുന്നിലായി നിരത്തിവെച്ചു.
അങ്ങനെ ഒരു വിഷസർപ്പത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രാണൻ കവരാൻ എത്തിയ യമദേവന് വീടിനുള്ളിലെ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന പ്രഭാപൂരത്തിൽ കണ്ണ് മഞ്ഞളിച്ച് അകത്തേക്ക് കടക്കാനാകാതെ വന്നു. വെളിച്ചത്തിന്റെ തിളക്കം കണ്ണിൽ കുത്തിയതോടെ യമൻ ആ നാണയക്കൂമ്പാരത്തിന്മേൽ ചുരുണ്ടുചേർന്ന് ആ രാത്രി മുഴുവൻ ആ രാജകുമാരി പറഞ്ഞ കഥകളും മനോഹരമായ പാട്ടുകളും കേട്ടിരുന്നു നേരം വെളുപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ സൂര്യോദയമായപ്പോൾ യാതൊരു ഉപദ്രവവും ചെയ്യാനാകാതെ ആ പാമ്പ് തിരിച്ചുപോയെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ജീവന്റെ വിലയറിഞ്ഞ പ്രകാശത്തിന്റെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും വിജയമായാണ് ഈ കഥ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.
മരണത്തിന്റെ ദേവനായ യമൻ തന്റെ സഹോദരിയായ യമിയെ സന്ദർശിച്ച് ഉപഹാരങ്ങൾ നൽകിയ മറ്റൊരു ഐതിഹ്യവും ദീപാവലിയോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. ആ വേളയിൽ യമി തന്റെ സഹോദരന്റെ നെറ്റിയിൽ തിലകമർപ്പിച്ചു. സ്വന്തം സഹോദരിയുടെ കൈകളിൽ നിന്നും തിലകമണിയുന്നവർ ഒരിക്കലും അകാലമൃത്യുവിന് ഇരയാവില്ലെന്ന് യമൻ പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. സഹോദരീസഹോദരന്മാർക്കിടയിലെ നിസ്വാർത്ഥമായ സ്നേഹത്തിന്റെയും കരുതലിന്റെയും പ്രതീകമായി ‘ഭായ് ദൂജ്’ എന്ന ചടങ്ങ് ദീപാവലി ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇന്നും ആചരിക്കപ്പെടുന്നത് ഈ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ ഓർമ്മപുതുക്കലിലാണ്.
ഇവയ്‌ക്കെല്ലാം പുറമേ, ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാവണവധത്തിനു ശേഷം 14 വർഷത്തെ വനവാസവും കഴിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ലക്ഷ്മണനും അയോധ്യാപുരിയിൽ തിരിച്ചെത്തിയതിന്റെ സന്തോഷാഘോഷമാണ് ദീപാവലി. രാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിലുള്ള ആഹ്ലാദസൂചകമായി അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ നെയ്ത്തിരിളക്കുകൾ കൊളുത്തിയാണ് അവരെ വരവേറ്റത്. എന്നാൽ ജൈനമതവിശ്വാസികൾക്ക് ദീപാവലി എന്നത് ജൈനമതത്തിന്റെ ഇരുപത്തിനാലാമത്തെ തീർത്ഥങ്കരനായ മഹാവീരൻ നിർവാണം (മോക്ഷം) പ്രാപിച്ചതിന്റെ സ്മരണ പുതുക്കലാണ്.
പ്രകാശത്തിന്റെ ആഘോഷത്തിലേക്ക്
ഇങ്ങനെ ഐതിഹ്യങ്ങളുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും ഒരു വലിയ നിര തന്നെ ദീപാവലിക്കുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങളെയും വിശ്വാസങ്ങളെയും ഒരേ പ്രകാശവലയത്തിൽ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ ഉത്സവം. കാലം എത്ര മാറിയാലും, പടക്കം പൊട്ടിച്ചും, മൺവിളക്കുകൾ നിരത്തിവെച്ചും, മധുരപലഹാരങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചും മനുഷ്യഹൃദയങ്ങളിൽ സ്നേഹത്തിന്റെയും സമാധാനത്തിന്റെയും വെളിച്ചം നിറയ്ക്കാൻ ദീപാവലിക്ക് കഴിയുന്നു. നമുക്കും ഈ തിന്മയുടെ മേലുള്ള നന്മയുടെ വിജയദിനത്തിൽ സ്നേഹത്തിന്റെ ദീപങ്ങൾ തെളിയിക്കാം.
-ശുഭം-
